ภาษีซื้อเฉลี่ยคืออะไร? วิธีคำนวณและข้อควรรู้เกี่ยวกับ VAT

การเฉลี่ยภาษีซื้อ คือการแบ่งภาษีซื้อที่เกิดจากสินค้าหรือบริการซึ่งนำไปใช้ร่วมกันระหว่างกิจการประเภทที่ต้องเสีย VAT และ กิจการประเภทที่ไม่ต้องเสีย VAT

เรามารู้จักประเภทของรายได้เพื่อวิเคราะห์ VAT

• ประเภทที่ต้องเสียภาษีมูลค่าเพิ่ม รวมถึงกิจการอัตรา 0% เช่น การส่งออก
• ประเภทที่ไม่ต้องเสียภาษีมูลค่าเพิ่ม คือ กิจการที่ได้รับยกเว้นภาษี เช่น สินค้าเกษตร, หรือเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ
• ประเภทที่ไม่อยู่ในบังคับต้องเสียภาษีมูลค่าเพิ่ม (Out of VAT Scope) รายได้จากการขายหรือให้บริการที่เกิดขึ้นนอกราชอาณาจักรตาม มาตรา 77/2

ข้อยกเว้นพิเศษ: กิจการขนาดย่อม (SME) รายรับไม่เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี กฎหมายจะยกเว้นสิทธิให้ไม่ต้องจดทะเบียน VAT และไม่ต้องเสีย VAT (เว้นแต่จะสมัครใจจดเอง)

กลุ่มรายได้	ตัวอย่าง	ภ.พ.30	ผลต่อภาษีซื้อ
1. รายได้เสีย VAT อัตราปกติ	ขายสินค้า/ให้บริการในประเทศไทย	กรอก	ภาษีซื้อที่เกี่ยวข้องหักได้ตามเงื่อนไข
2. รายได้เสีย VAT อัตรา 0%	ส่งออกสินค้า บริการที่ทำในไทยและใช้ในต่างประเทศตามเงื่อนไข	กรอก	ภาษีซื้อที่เกี่ยวข้องหักได้ตามเงื่อนไข
3. รายได้ยกเว้น VAT	สินค้าเกษตรบางประเภท การศึกษา รักษาพยาบาล ขนส่งในประเทศ	กรอก	ภาษีซื้อที่เกี่ยวข้องหักไม่ได้; ภาษีซื้อร่วมต้องเฉลี่ย
4. รายได้ในระบบภาษีธุรกิจเฉพาะ	ดอกเบี้ยจากกิจการเยี่ยงธนาคารพาณิชย์ การขายอสังหาริมทรัพย์เป็นทางค้าหรือหากำไร	ไม่กรอก	“ไม่ต้องเสีย VAT” ตามประกาศฯ ฉบับที่ 29
5. รายได้นอกขอบเขต Out of VAT	ซื้อและส่งมอบสินค้ากันในต่างประเทศ หรือบริการทำและใช้ในต่างประเทศ	ไม่กรอก	“ไม่ต้องเสีย VAT” ตามประกาศฯ ฉบับที่ 29

ใครบ้างที่ต้องเฉลี่ยภาษีซื้อ? ต้องครบองค์ประกอบสำคัญดังต่อไปนี้

เงื่อนไข	คำอธิบาย
เป็นผู้ประกอบการจดทะเบียน VAT	มาตรา 82/6 ใช้กับผู้ประกอบการจดทะเบียน
มีกิจการทั้งสองประเภท	คือกิจการเสีย VAT และกิจการไม่เสีย VAT
มีภาษีซื้อจากสินค้าหรือบริการที่ใช้ร่วมกัน	เช่น ค่าเช่า ค่าสาธารณูปโภค หรือค่าบริหารส่วนกลาง
แยกไม่ได้อย่างชัดแจ้ง	ถ้าแยกได้ต้องใช้วิธีระบุโดยตรงก่อน
การก่อสร้างอาคารใหม่เพื่อใช้ในกิจการที่เสียและไม่เสียภาษี ตามประกาศฯ ฉบับที่ 29 ข้อ 5	ถ้าใช่ ต้องเฉลี่ยตามพื้นที่แทนรายได้

การเฉลี่ยภาษีซื้อมีกี่วิธี?

หากจำแนกตามหลักเกณฑ์ในประกาศฯ ฉบับที่ 29 สามารถสรุปแนวปฏิบัติได้ 3 กลุ่มหลัก แต่คำว่า “3 วิธี” เป็นการจัดหมวดเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่ถ้อยคำจำกัดความที่ประกาศบัญญัติไว้โดยตรง

วิธีที่ 1: ระบุภาษีซื้อโดยตรง

ใช้เมื่อกิจการสามารถพิสูจน์ได้ว่ารายจ่ายเกี่ยวข้องกับกิจการใดโดยเฉพาะ

ตัวอย่าง:

• วัตถุดิบสำหรับสินค้าที่เสีย VAT
• ค่าโฆษณาผลิตภัณฑ์ที่เสีย VAT โดยเฉพาะ
• ค่าเช่าโกดังที่ใช้เก็บสินค้าประเภทเสีย VAT เท่านั้น
• เครื่องจักรที่ใช้ผลิตสินค้าเสีย VAT เพียงสายการผลิตเดียว

กรณีเหล่านี้ไม่ใช่ “ภาษีซื้อเฉลี่ย” แต่เป็นการระบุภาษีซื้อโดยตรงตามประกาศฯ ฉบับที่ 29 ข้อ 1

วิธีที่ 2: เฉลี่ยตามสัดส่วนรายได้

ใช้กับภาษีซื้อส่วนกลางที่นำไปใช้ในกิจการทั้งสองประเภทและแยกไม่ได้ชัดเจน เช่น

• ค่าเช่าสำนักงานใหญ่
• ค่าไฟฟ้าพื้นที่ส่วนกลาง
• ค่าระบบบัญชีและ ERP
• ค่าสอบบัญชี
• ค่าที่ปรึกษาซึ่งให้บริการทั้งบริษัท
• ค่าโฆษณาภาพรวมขององค์กร

หลักเกณฑ์อยู่ในประกาศฯ ฉบับที่ 29 ข้อ 2 หลักเกณฑ์การใช้สัดส่วนเฉลี่ยภาษีซื้อ

• ปีเริ่มประกอบกิจการ (ยังไม่มีรายได้): ใช้สัดส่วนจาก “ประมาณการรายได้” ของกิจการแต่ละประเภทที่คาดว่าจะเกิดขึ้น
• ปีเริ่มมีรายได้: ใช้สัดส่วนจาก “รายได้จริงที่เกิดขึ้น” ในปีนั้น หรือปรับปรุงตามข้อเท็จจริงของรายได้จริงเมื่อสิ้นปี
• ปีปกติ (ปีถัดจากปีที่เริ่มมีรายได้เป็นต้นไป): ใช้สัดส่วนจาก “รายได้จริงของปีที่ผ่านมา” โดยนำมาเฉลี่ยตามสัดส่วนโดยไม่ต้องปรับปรุงภาษีซื้อย้อนหลังอีก

วิธีที่ 3: เฉลี่ยภาษีซื้อก่อสร้างอาคารตามพื้นที่

หากภาษีซื้อเกิดจากการก่อสร้างอาคารเพื่อใช้ทั้ง

• ในกิจการของตนเองประเภทที่ต้องเสีย VAT และ
• เพื่อการอื่น

ต้องใช้สัดส่วนพื้นที่ ไม่ใช่สัดส่วนรายได้ ตามประกาศฯ ฉบับที่ 29 ข้อ 5

ตัวอย่างเช่น อาคาร 10,000 ตารางเมตร ประกอบด้วย

• โรงงานผลิตสินค้าที่เสีย VAT 6,000 ตารางเมตร
• พื้นที่ให้เช่าที่ได้รับยกเว้น VAT 4,000 ตารางเมตร

สัดส่วนภาษีซื้อก่อสร้างเบื้องต้นที่เกี่ยวกับกิจการเสีย VAT คือ 60% หากข้อเท็จจริงการใช้พื้นที่เป็นไปตามเงื่อนไขในข้อ 5

สูตรคำนวณแบบเข้าใจง่าย

ตัวอย่างคำนวณจริง

บริษัท A มีรายได้จากสินค้าที่เสีย VAT 7% จำนวน 6,000,000 บาท และรายได้จากสินค้าที่ได้รับยกเว้น VAT 4,000,000 บาท มีภาษีซื้อส่วนกลางที่แยกไม่ได้ 100,000 บาท

• สัดส่วนกิจการเสีย VAT = 6,000,000 ÷ 10,000,000 = 60%
• ภาษีซื้อที่นำไปหักได้ = 100,000 × 60% = 60,000 บาท
• ส่วนที่หักไม่ได้ = 40,000 บาท ให้นำไปเป็นต้นทุนสินทรัพย์หรือรายจ่ายตามลักษณะรายการ

“สิทธิเลือก ไม่ใช่ Auto” กฎ 90%: สิทธิเลือกที่หลายกิจการมองข้าม

สัดส่วนรายได้ปีก่อน	สิทธิที่เลือกได้	ผล
กิจการเสีย VAT ≥ 90%	หักภาษีซื้อส่วนกลางทั้งจำนวน	ห้ามนำส่วนดังกล่าวไปรวมเป็นต้นทุนหรือรายจ่าย
กิจการยกเว้น VAT ≥ 90%	ไม่หักภาษีซื้อส่วนกลางทั้งจำนวน	นำไปรวมเป็นต้นทุนสินทรัพย์หรือรายจ่าย
ต่ำกว่า 90% ทั้งสองฝั่ง	เฉลี่ยตามสัดส่วนรายได้	ไม่มีสิทธิเลือกแบบทั้งจำนวน

เงื่อนไขสำคัญ: เมื่อเลือกวิธีใดแล้วต้องปฏิบัติต่อเนื่อง เว้นแต่ได้รับอนุมัติจากอธิบดีกรมสรรพากรให้เปลี่ยนแปลง

จุดพลาดที่ผู้ประกอบการเจอบ่อย

• นำภาษีซื้อทุกใบมาเฉลี่ย ทั้งที่บางใบแยกการใช้งานได้ชัดเจน
• ใช้ “กำไร” เป็นตัวเฉลี่ย ทั้งที่กฎหมายกำหนดให้ใช้ “รายได้”
• ลืมว่า VAT อัตรา 0% ยังเป็นกิจการประเภทที่ต้องเสีย VAT
• คิดว่าเกณฑ์ 90% ใช้ได้อัตโนมัติ ทั้งที่เป็น “สิทธิเลือก” และต้องถือปฏิบัติต่อเนื่อง
• นำรายได้ทุกชนิดเข้าฐานเฉลี่ย ทั้งนี้ตามประกาศฯ ฉบับที่ 29 ข้อ 4 วรรคสอง ยกเว้นรายได้ที่ไม่อยู่ในข่ายต้องนำมาเฉลี่ยภาษีซื้อ เช่น รายได้จากการนำเงินไปหาประโยชน์โดยฝากธนาคาร ซื้อพันธบัตรหรือหลักทรัพย์ และรายได้ดอกเบี้ยจากการกู้ยืมระหว่างบริษัทในเครือเดียวกัน

สรุปสำหรับเจ้าของธุรกิจ

เช็กตามลำดับ	คำตอบ
มีทั้งกิจการเสียและไม่เสีย VAT หรือไม่	ถ้าไม่มี ไม่เข้าเงื่อนไขเฉลี่ยตามมาตรา 82/6
ภาษีซื้อแยกการใช้งานได้หรือไม่	แยกได้ให้จัดเข้ากิจการนั้นโดยตรง
ภาษีซื้อใช้ร่วมกันและแยกไม่ได้หรือไม่	เฉลี่ยตามสัดส่วนรายได้
รายได้กิจการใดถึง 90% หรือไม่	ตรวจสิทธิเลือกตามประกาศฯ ฉบับที่ 29 ข้อ 3
เป็นค่าก่อสร้างอาคารหรือไม่	ใช้เกณฑ์เฉพาะตามประกาศฯ ฉบับที่ 29 ข้อ 5 (ไม่ใช่สูตรรายได้ทั่วไป)

กฎหมาย/มาตรฐานที่เกี่ยวข้อง

• ประมวลรัษฎากร มาตรา 77/2 — ขอบเขตกิจการ VAT
• มาตรา 80 และ 80/1 — VAT อัตราปกติและอัตรา 0%
• มาตรา 81 และ 81/1 — กิจการยกเว้น VAT
• มาตรา 82/5 และ 82/6 — ภาษีซื้อต้องห้ามและการเฉลี่ยภาษีซื้อ
• มาตรา 91/2 — กิจการภาษีธุรกิจเฉพาะ
• ประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 29 — การเฉลี่ยภาษีซื้อ
• ข้อหารือ กค 0706/พ./5030 — การใช้สัดส่วนรายได้ปีก่อน เกณฑ์ 90% และรายได้จากหลักทรัพย์
• ข้อหารือ กค 0811/พ.02099 — ทางเลือกการเฉลี่ยตามรายได้ปีก่อนและการปรับปรุงตามรายได้จริง
• ข้อหารือ กค 0702/พ.3519 — ภาษีมูลค่าเพิ่ม กรณีขออนุมัติเฉลี่ยภาษีซื้อจากการก่อสร้างอาคาร

M&A Accounting and Tax เราคือ สำนักงานบัญชีคุณภาพ ที่ดูแลครบวงจรทั้งวางแผนภาษี รับทำบัญชี รับทำเงินเดือน จัดการบัญชีและภาษี เปลี่ยนทุกความซับซ้อนให้เป็นระบบ เพื่อให้คุณโฟกัสการเติบโตของธุรกิจได้อย่างไร้กังวล ให้เราเป็นพาร์ทเนอร์ที่ช่วยให้ธุรกิจของคุณเริ่มต้นอย่างมั่นคงและเติบโตอย่างยั่งยืน 

ติดต่อเราได้ที่ 02-632-2580-2 หรือทางเว็บไซต์ mandaactg.com